Województwo podkarpackie – Wikipedia, wolna encyklopedia

Województwo podkarpackie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
województwo podkarpackie
Herb województwa podkarpackiego Flaga województwa podkarpackiego
Herb Flaga
województwo podkarpackie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku		 POL Rzeszów COA.svg Rzeszów
Urząd Wojewódzki Rzeszów,
ul. Grunwaldzka 15
Wojewoda Mirosław Karapyta
Urząd Marszałkowski Rzeszów,
ul. Grunwaldzka 15
Marszałek Zygmunt Cholewiński
Powierzchnia 17 845,66 km²
Ludność 2 097 338[1] mieszk.
(2008)
Gęstość zaludnienia 118[1] mieszk./km²
Urbanizacja 40,6%
Tablica rejestracyjna R
TERYT 18
Kod ISO PL-PK
zobacz: szczegółowy podział administracyjny
Powiaty województwa podkarpackiego
powiaty grodzkie 4
ziemskie 21
gminy miejskie 16
miejsko-wiejskie 29
wiejskie 114
Podkarpacki Urząd Wojewódzki

ul. Grunwaldzka 15
35-959 Rzeszów
Oficjalna strona województwa podkarpackiego
Województwo podkarpackie - mapa fizyczna.png
Autosan – marka autobusów produkowanych w Sanoku.
Black Hawk – średni wielozadaniowy amerykański śmigłowiec transportowy produkowany w PZL Mielec[2].
Wyrzutnia WR-40 Langusta produkowana w Hucie Stalowa Wola
Haubicoarmata Krab produkowana w Hucie Stalowa Wola
Leopard 6 Litre Roadster – luksusowy samochód sportowy produkowany przez Leopard Automobile AB w Mielcu

Województwo podkarpackie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 roku. Powstało poprzez scalenie ziem dawnego województwa rzeszowskiego sprzed 1975 roku (za wyjątkiem powiatu gorlickiego), tj. województw przemyskiego i rzeszowskiego, oraz części krośnieńskiego, tarnobrzeskiego i tarnowskiego.

Spis treści

edytuj Geografia

Region położony jest w południowo-wschodniej części kraju, graniczy od wschodu z obwodem lwowskim i obwodem zakarpackim Ukrainy, od południa ze krajem preszowskim Słowacji oraz z województwami: od północnego wschodu z lubelskim, od północnego zachodu z świętokrzyskim i od zachodu z małopolskim. Stolicą i najważniejszym miastem województwa podkarpackiego jest Rzeszów.

Trzy największe rzeki w województwie to prawe dopływy Wisły: San i Wisłoka oraz dopływ Sanu: Wisłok. Rzeki Strwiąż oraz Mszanka uchodzą do Dniestru i należą do zlewni Morza Czarnego[3][4]. Wszystkie pozostałe należą do zlewni Morza Bałtyckiego. Rzeki regionu są uważane za jedne z najczystszych w kraju.

edytuj Podział administracyjny

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa podkarpackiego.

Podział na powiaty – dane na rok 2006 wg GUS[5].

Herb Nazwa Rodzaj
powiatu		 Siedziba Powierzchnia
(km²)		 Ludność Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
Sin escudo.svg bieszczadzki ziemski Ustrzyki Dolne 1139,06 22262 19,54
POL powiat brzozowski COA.svg brzozowski ziemski Brzozów 539,24 65337 121,16
POL powiat dębicki COA.svg dębicki ziemski Dębica 777,48 132556 170,49
POL powiat jarosławski COA.svg jarosławski ziemski Jarosław 1028,86 122597 119,16
POL powiat jasielski COA.svg jasielski ziemski Jasło 830,78 115310 138,8
POL powiat kolbuszowski COA.svg kolbuszowski ziemski Kolbuszowa 773,61 63004 79,42
POL powiat krośnieński COA.svg krośnieński ziemski Krosno 925,89 109689 118,47
Sin escudo.svg leski ziemski Lesko 834,94 26643 31,91
POL powiat leżajski COA.svg leżajski ziemski Leżajsk 584,26 69276 118,57
POL powiat lubaczowski COA.svg lubaczowski ziemski Lubaczów 1308,21 57225 43,74
POL powiat łańcucki COA.svg łańcucki ziemski Łańcut 451,84 77721 172,01
POL powiat mielecki COA.svg mielecki ziemski Mielec 880,03 133255 151,42
POL powiat niżański COA 1.svg niżański ziemski Nisko 785,65 67065 85,36
POL powiat przemyski COA.svg przemyski ziemski Przemyśl 1213,64 70890 58,41
POL powiat przeworski COA.svg przeworski ziemski Przeworsk 697,27 78717 112,89
POL powiat ropczycko-sędziszowski COA.svg ropczycko-sędziszowski ziemski Ropczyce 548,32 71218 129,88
POL powiat rzeszowski COA.svg rzeszowski ziemski Rzeszów 1205,72 169244 140,37
POL powiat sanocki COA.svg sanocki ziemski Sanok 1223,65 94733 77,42
POL powiat stalowowolski COA.svg stalowowolski ziemski Stalowa Wola 831,75 109410 131,54
POL powiat sztrzyżowski COA.svg strzyżowski ziemski Strzyżów 503,52 61978 123,09
Sin escudo.svg tarnobrzeski ziemski Tarnobrzeg 521,34 53790 103,18
POL Krosno COA.svg Krosno grodzki - 43,5 47563 1097,08
POL Przemyśl COA.svg Przemyśl grodzki - 46,15 67127 1533,98
POL Rzeszów COA.svg Rzeszów grodzki - 115,8 172770 1492
POL Tarnobrzeg COA.svg Tarnobrzeg grodzki - 85,39 49548 586,1

edytuj Demografia

Obszar województwa zamieszkuje 2 097 338 (dane z 31 grudnia 2007 r. opublikowane przez GUS) w 45 miastach, 2164 miejscowościach wiejskich tworzących 1530 sołectw, 159 gmin, 21 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu.

Dane z 31 grudnia 2007 r.[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 2 097 338 100 1 072 228 51,1 1 025 110 48,9
powierzchnia 17 845,66 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)		 117,5 60,1 57,4

Według ostatnich danych GUSu średnia życia w województwie jest najwyższą w Polsce i wynosi odpowiednio: mężczyźni 73 lata (Polska 71), kobiety 81 lat (Polska 80). Na długowieczność mieszkańców regionu decydujący wpływ mają: czyste środowisko, zdrowy styl życia oraz niski poziom stresu[7].

edytuj Miasta

W województwie podkarpackim jest 49 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców (faktycznego miejsca zamieszkania), na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego z 1 stycznia 2009[8] (z wyjątkiem Kołaczyc i Przecławia, które uzyskały prawa miejskie z dniem 1 stycznia 2010).

Herb Nazwa Powiat Ludność Powierzchnia
(km²)		 Gęstość zaludnienia
(osób/km²)		 Siedziba
powiatu
POL Rzeszów COA.svg Rzeszów powiat grodzki Rzeszów 172683 97,55 1770 grodzkiego,ziemskiego
POL Przemyśl COA.svg Przemyśl powiat grodzki Przemyśl 66427 43,76 1519 grodzkiego,ziemskiego
POL Stalowa Wola COA.svg Stalowa Wola stalowowolski 65394 82,52 780 ziemskiego
POL Mielec COA.svg Mielec mielecki 60983 46,89 1301 ziemskiego
POL Tarnobrzeg COA.svg Tarnobrzeg powiat grodzki Tarnobrzeg 49548 85,40 581 grodzkiego,ziemskiego
POL Krosno COA.svg Krosno powiat grodzki Krosno 47563 43,50 1093 grodzkiego,ziemskiego
POL Dębica N COA.svg Dębica dębicki 47234 33,98 1374 ziemskiego
POL Jarosław COA alt.svg Jarosław jarosławski 40118 34,61 1159 ziemskiego
POL Sanok COA.svg Sanok sanocki 39231 38,08 1030 ziemskiego
POL Jasło COA.svg Jasło jasielski 37249 36,52 1020 ziemskiego
POL Łańcut COA.svg Łańcut łańcucki 18025 19,42 928 ziemskiego
POL Przeworsk COA.svg Przeworsk przeworski 15751 22,13 712 ziemskiego
POL gmina Nisko COA.svg Nisko niżański 15578 60,96 256 ziemskiego
POL Ropczyce COA.svg Ropczyce ropczycko-sędziszowski 15148 47,10 322 ziemskiego
POL Leżajsk COA 1.svg Leżajsk leżajski 14166 20,58 688 ziemskiego
POL Lubaczów COA.svg Lubaczów lubaczowski 12406 25,73 482 ziemskiego
POL Nowa Dęba COA.svg Nowa Dęba tarnobrzeski 11317 16,70 678
POL Kolbuszowa COA.svg Kolbuszowa kolbuszowski 9442 7,94 1160 ziemskiego
POL Ustrzyki Dolne COA.svg Ustrzyki Dolne bieszczadzki 9398 16,79 560 ziemskiego
POL Strzyżów COA.svg Strzyżów strzyżowski 8739 13,89 629 ziemskiego
POL Brzozów COA.svg Brzozów brzozowski 7691 11,46 671 ziemskiego
POL Sędziszów Małopolski COA.svg Sędziszów Małopolski ropczycko-sędziszowski 7096 9,96 712
POL Rudnik nad Sanem COA.svg Rudnik nad Sanem niżański 6770 36,60 185
POL Nowa Sarzyna COA.svg Nowa Sarzyna leżajski 6168 9,15 674
POL Dynów COA.svg Dynów rzeszowski 6065 24,55 247
POL gmina Boguchwała COA.svg Boguchwała rzeszowski 5823 9,11 639
POL Lesko COA.svg Lesko leski 5700 15,33 372 ziemskiego
POL Jedlicze COA.svg Jedlicze krośnieński 5629 10,60 531
POL Radymno COA.svg Radymno jarosławski 5497 13,62 404
POL Głogów Małopolski COA.svg Głogów Małopolski rzeszowski 5407 13,73 394
POL Zagórz COA.svg Zagórz sanocki 5023 22,30 225
POL Pilzno COA.svg Pilzno dębicki 4535 16,04 283
POL Sokołów Małopolski COA.svg Sokołów Małopolski rzeszowski 3975 15,54 256
POL Rymanów COA.svg Rymanów krośnieński 3583 12,39 289
POL Tyczyn COA.svg Tyczyn rzeszowski 3393 9,67 351
POL Kańczuga COA.svg Kańczuga przeworski 3186 7,60 419
POL Oleszyce COA.svg Oleszyce lubaczowski 3085 5,08 607
POL Radomyśl Wielki COA.svg Radomyśl Wielki mielecki 2992 8,79 340
POL gmina Brzostek COA.svg Brzostek dębicki 2599 8,82 295
POL Sieniawa COA 1.svg Sieniawa przeworski 2163 6,74 321
POL Błażowa COA.svg Błażowa rzeszowski 2129 4,23 503
POL Dukla COA.svg Dukla krośnieński 2126 5,48 388
POL Narol COA.svg Narol lubaczowski 2098 12,42 169
POL Cieszanów COA.svg Cieszanów lubaczowski 1935 15,06 128
POL Iwonicz-Zdrój COA.svg Iwonicz-Zdrój krośnieński 1797 5,89 305
POL Ulanów COA.svg Ulanów niżański 1520 8,20 185
POL Baranów Sandomierski COA.svg Baranów Sandomierski tarnobrzeski 1426 9,15 156
POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław mielecki ok. 1400 16,02[9] ok. 87
POL gmina Kołaczyce COA.svg Kołaczyce jasielski ok. 1300 7,15[9] ok. 184
Information icon.svg Zobacz też: Miasta w Polsce (statystyki).
Zamek w Baranowie Sandomierskim
Zamek Lubomirskich w Rzeszowie
Zamek Lubomirskich w Łańcucie
Ratusz w Jarosławiu
Cmentarz wojenny nr 27 w Bączalu – jeden z wielu na Podkarpaciu
Widok na rynek w Lubaczowie
Zabytkowe kamienice w Jaśle
Kopiec Tatarski w Przemyślu.
Fort XV "Borek" Twierdzy Przemyśl
Zamek w Krasiczynie
Krośnieński rynek
Muzeum Regionalne w Stalowej Woli
Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku
Bóbrka – światowa kolebka przemysłu naftowego
Klasztor Karmelitów Bosych w Zagórzu – jeden z nielicznych, zachowanych klasztorów warownych w Polsce.
Jezioro Solińskie – największe pod względem pojemności sztuczne jezioro w Polsce (472 mln m³) wraz z najwyższą w Polsce zaporą (82 m.) oraz największą w Polsce hydroelektrownią (moc: 200 MW).
Ustrzyki Górne – stannica Straży Granicznej.
Tarnica 1346 n.p.m. – najwyższy szczyt polskich Bieszczadów i najwyżej położony punkt województwa.

edytuj Gospodarka

Region charakteryzuje się niską stopą bezrobocia i stosunkowo dynamicznym wzrostem gospodarczympotrzebne źródło.

Szczególnie istotną gałęzią gospodarki jest rolnictwo. Podkarpackie gospodarstwa rolne są jednak bardzo rozdrobnione, co bardzo negatywnie wpływa na ich rentowność i rzadko kiedy jest jedynym źródłem utrzymania rodziny.

Do uprawiania turystyki zachęcają piękne pejzaże, ciekawe historyczne miasta z licznymi zabytkami i dobre warunki do rekreacji (stoki narciarskie, szlaki turystyczne). W regionie, szczególnie na południu, bardzo szybko rozwija się infrastruktura turystyczna. Powstaje coraz więcej hoteli, pensjonatów i ośrodków wypoczynkowych. Dzięki utworzeniu w roku 2005 międzynarodowego portu lotniczego w Rzeszowie, Podkarpacie odwiedza coraz więcej turystów zagranicznych.

Szczególnie charakterystyczny dla Rzeszowszczyzny jest przemysł lotniczy. Branża ta powoli wychodzi z fatalnej kondycji, w jakiej znalazła się po rozpadzie Układu Warszawskiego. Ponadto w województwie silnie rozwinięty jest przemysł farmaceutyczny, informatyczny i spożywczy. W Mieleckiej i Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej powstają kolejne zakłady przemysłowe (łącznie powstało już ponad 20 tys. miejsc pracy), kluczowe dla rozwoju regionu jest też powstanie Podkarpackiego Parku Naukowo-Technologicznego w Rzeszowie.

Najważniejszymi surowcami kopalnymi są siarka, ropa naftowa oraz gaz ziemny. Region bardzo bogaty jest w surowce mineralne, które wydobywane są głównie w jego górzystej, południowej części: piaskowce, wapienie, gipsy (w tym gips alabastrowy), glinki ceramiczne, piaski (w tym piaski szklarskie) i żwiry, a także torf, wody mineralne i geotermalne. Spore połacie lasów czynią Podkarpacie istotnym dostawcą drewna.

Województwo wbrew kreowanemu często wizerunkowi medialnemu ma wiele atutów, do których należą najwyższa w kraju średnia długość życia, największa powierzchnia mieszkaniowa, wysoka gęstość dróg i bardzo dobre wyposażenie mieszkań. W regionie sprawnie działa edukacja, a młodzież we wszystkich testach lokuje się w czołówce krajowej. Także liczba samochodów na mieszkańca należy do najwyższych w kraju. Szybko spadający wskaźnik bezrobocia jest sporo poniżej średniej krajowej. Na końcu rankingu lokuje się jedynie pod względem pensji i PKB na mieszkańca, co wynika z dużego udziału rolnictwa.

edytuj Specjalne strefy ekonomiczne

edytuj Parki przemysłowe i technologiczne

edytuj Nauka i oświata

edytuj Sport

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w województwie podkarpackim.

edytuj Piłka nożna

Najbardziej utytułowanym klubem piłkarskim w województwie jest Stal Mielec, dwukrotny mistrz Polski w sezonach 1972/73 i 1975/76, wicemistrz 1974/75, finalista Pucharu Polski 1975/76 oraz jeden z dwóch polskich ćwierćfinalistów Pucharu UEFA w historii (edycja 1975/76). W czasach świetności klubu, które przypadły na lata 70. XX wieku, grało w nim wielu reprezentantów Polski i innych czołowych piłkarzy. Na początku lat 90. główny sponsor klubu, PZL Mielec, popadł w poważne tarapaty finansowe, a wraz z nim klub. Obecnie drużyna seniorów gra w nowej III lidze, jednak trofea zdobywają młodzi piłkarze (Mistrzostwo Polski U-17 w 2007, wicemistrzostwo U-19 w 2007).

Stal Mielec nie jest jedynym klubem województwa, który osiągał sukcesy. W rozgrywkach najwyższej ligi w Polsce brały udział również Stal Rzeszów, Stal Stalowa Wola, Siarka Tarnobrzeg, oraz Igloopol Dębica. [. Stal Rzeszów w 1975 roku zdobyła Puchar Polski.

W sezonie 2009/2010 województwo nie ma żadnego reprezentanta na najwyższym szczeblu rozgrywek. Stal Stalowa Wola gra w nowej I lidze.

edytuj Siatkówka

Szczególnie zasłużonym klubem jest Resovia Rzeszów, który święcił największe triumfy w latach 70. i 80. Resovia jest czterokrotnym Mistrzem Polski, czterokrotnym zdobywcą Pucharu Polski oraz Klubowym Wicemistrzem Świata z 1974 roku. Obecnie drużyna powraca do świetności – w 2004 roku, po dwunastoletniej przerwie, wywalczyła awans do Polskiej Ligi Siatkówki.

Również siatkarze Stali Mielec odnosili sukcesy – mężczyźni w 1976 roku zdobyli Puchar Polski, kobiety zaś w 2000 roku wicemistrzostwo Polski i ćwierćfinał Pucharu Konfederacji CEV w 2003 roku.

W sezonie 2008/2009 województwo w Polskiej Lidze Siatkówki reprezentują siatkarze Resovii Rzeszów, w Lidze Siatkówki Kobiet zaś siatkarki Stali Mielec.

edytuj Żużel

Stal Rzeszów od lat reprezentuje województwo w najważniejszych rozgrywkach, klub ten wielokrotnie zdobywał medale wszystkich kolorów w Mistrzostwach Polski. W drugiej lidze startuje zespół KSM Krosno.

edytuj Koszykówka

W obecnej chwili Siarka Tarnobrzeg, Stal Stalowa Wola i Znicz Jarosław występują w Polskiej Lidze Koszykówki. W I lidze mężczyzn grają Sokół Łańcut, MOSiR Krosno. Oprócz tego MOSiR Przeworsk występuje w 3 lidze. W sezonie 1995/1996 największe osiągnięcie w koszykówce zdobyła Polonia Przemyśl(obecnie 2 liga), która zdobyła wicemistrzostwo Polski[10].

edytuj Piłka ręczna

Obecnie na terenie województwa podkarpackiego grają trzy zespoły piłki ręcznej: Stal Mielec, Orzeł Przeworsk i Czuwaj Przemyśl. Stal zdobyła tytuł Wicemistrza Polski w 1975 roku i Puchar Polski w 1971 roku. Po przerwie, w sezonach 2006/2007 i 2008/2009 ponownie reprezentuje województwo w ekstraklasie. Orzeł gra w jednej z grup drugiej ligi. W sezonie 2009/2010 Czuwaj awansował do I ligi.

edytuj Tenis stołowy

Forbet-OWG Tarnobrzeg jest najlepszym zespołem Ekstraklasy Kobiet; 19-krotny Drużynowy Mistrz Polski (sezony 1990/91 do 2004/05 oraz od 2006/07 do 2009/2010); 2. miejsce w Pucharze Europy: 1998/99; 2. miejsce w Pucharze ETTU: 2007/2008 i 2009/2010; 1. miejsce w Pucharze ETTU: 2008/2009

edytuj Hokej na lodzie

Jedynym podkarpackim zespołem występującym w ekstralidze hokeja na lodzie jest KH Sanok, którego największym triumfem jest zajęcie 4-tego miejsca w sezonie 1999/2000.

edytuj Komunikacja

edytuj Transport drogowy

Gęstość dróg w regionie wynosi 80,9 km/100 km².

Autostrady:

Drogi ekspresowe:

Drogi krajowe

edytuj Transport lotniczy


edytuj Ochrona środowiska

edytuj Parki Narodowe

edytuj Parki krajobrazowe

Czarnorzeki"Prządki"

edytuj Rezerwaty przyrody

Zobacz listę rezerwatów przyrody województwa podkarpackiego.

Według stanu na dzień 1 stycznia 2005 roku w województwie jest 93 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 10733,10 ha, czyli 0,6% powierzchni województwa.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r.. „Informacje i opracowania statystyczne” (2008). Ireneusz Budzyński – kierujący. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507 (pol.). [dostęp 2008-08-13]. 
  2. ↑ Mielec: Mission Black Hawk
  3. ↑ bieszczady.pl. [dostęp 1 grudnia 2008].
  4. ↑ odyssei.com. [dostęp 1 grudnia 2008].
  5. ↑ Dane Głównego Urzędu Statystycznego o powierzchni i ludności w przekroju terytorialnym na rok 2006
  6. ↑ Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (stan na 31.12.2007)
  7. ↑ Mieszkańcy Podkarpacia żyją najdłużej
  8. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r
  9. ↑ 9,0 9,1 Internetowy System Aktów Prawnych
  10. ↑ www.mkspolonia.pl

edytuj Zobacz też

edytuj Linki zewnętrzne

Commons in image icon.svg
  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Województwo podkarpackie
Wikinews
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat województwo podkarpackie
Portal Podkarpacie
Portal:
Podkarpacie


p • d • e
Województwo podkarpackie
Powiaty grodzkie herb województwa podkarpackiego
Powiaty ziemskie
p • d • e
Województwa Polski
Wojewodztwa.svg
nowości tanie drukarki gadugadu gry online Czytnik RSS